Alçak Gerilim Kabloları Nelerdir? Bağlantı ve Kullanım

Alçak gerilim kabloları, 1000 V’a kadar olan tesisatlarda enerji taşıyan yalıtımlı iletkenlerdir. Bina tesisatından pano içi bağlantıya, makine kablolamasından seyyar cihaz beslemesine kadar geniş bir alanda kullanılır. Kablonun adı, iletken yapısını ve yalıtım malzemesini birlikte anlatan bir kodla belirtilir.

Kısaca: Boru içinde sabit tesisat için NYA, pano içi ve hareketli bağlantı için NYAF, sıva altı-üstü çok damarlı tesisat için NYM, seyyar cihaz ve uzatma için TTR kullanılır. Seçimin özü tek bir soruda toplanır: kablo sabit mi kalacak, hareket edecek mi?

İkinci kritik konu kesittir. Kesit yetersizse kablo ısınır, gerilim düşümü artar ve yangın riski doğar. Kesit hesabı yalnızca akıma değil, kablo uzunluğuna ve döşeme biçimine de bağlıdır; aynı akım için boru içindeki kablo, açıkta olandan daha büyük kesit ister.

Kablo tipleri ve kullanım alanları

Kod	İletken	Yapı	Kullanım
NYA (H07V-U)	Tek tel, sert	Tek damar	Boru içi sabit tesisat
NYAF (H07V-K)	Çok tel, esnek	Tek damar	Pano içi, hareketli bağlantı
NYM	Tek tel	Çok damarlı, kılıflı	Sıva altı/üstü tesisat
TTR (H05VV-F)	Çok tel, esnek	Çok damarlı	Seyyar cihaz, uzatma kablosu
NYY	Tek/çok tel	Çok damarlı, PVC kılıf	Yeraltı, ana besleme
NHXMH	Tek tel	Halojensiz	Kamu binası, yangın güvenliği
H07RN-F	Çok tel	Kauçuk kılıf	Şantiye, ağır kullanım

Kod içindeki harfler yapıyı anlatır. N normal tip, Y PVC yalıtım, A tek damar, F esnek (bükülgen) anlamına gelir. Bu yüzden NYA ile NYAF arasındaki tek fark, sondaki F harfinin işaret ettiği esnekliktir.

NYA ve NYAF farkı neden önemli?

İkisi de tek damarlıdır, aynı renk seçenekleriyle satılır ve dışarıdan benzer görünür. Fark içerdedir.

NYA: İçinde tek bir kalın bakır tel bulunur. Sert olduğu için boru içine kolay çekilir ve şeklini korur. Ancak tekrarlı bükülmeye dayanmaz; hareketli bir yerde kullanılırsa iletken zamanla kırılır.

NYAF: Çok sayıda ince telden oluşur. Esnektir, dar alanda rahat kıvrılır. Pano içi bağlantılar, kapak üzerindeki cihazlara giden kablolar ve titreşimli ortamlar için doğru seçimdir.

Uç işlemi farkı: NYAF çok telli olduğu için klemense doğrudan sıkıştırıldığında teller dağılır ve temas yüzeyi bozulur. Bu yüzden ucuna kablo yüksüğü takılmalıdır. NYA’da böyle bir zorunluluk yoktur.

Sık yapılan hata, pano içinde NYA kullanmaktır. Kablo ilk montajda sorun çıkarmaz; sorun servis sırasında kapak birkaç kez açılıp kapandıktan sonra başlar.

Kesit ve akım

Kesit yalnızca akıma göre seçilmez. Aynı kablo boru içinde, kablo kanalında veya açıkta farklı akım taşır; çünkü ısı atma koşulu değişir. Yan yana çekilen kablo sayısı arttıkça taşıma kapasitesi de düşer.

Kesit seçim tablosu

Kesit	Tipik akım	Yaygın kullanım
0,75 mm²	~7 A	Küçük cihaz, aydınlatma armatürü
1 mm²	~10 A	Sinyal, kumanda devresi
1,5 mm²	~16 A	Aydınlatma hattı
2,5 mm²	~20–25 A	Priz hattı
4 mm²	~32 A	Kombi, klima, yüksek yük
6 mm²	~40 A	Elektrikli fırın, ısıtıcı
10 mm²	~55 A	Ana kolon hattı
16 mm²	~75 A	Pano girişi

Bu değerler yaklaşıktır ve döşeme biçimine göre değişir. Kesin hesap için kablo üreticisinin akım taşıma tablosu ve ortam sıcaklığı düzeltme katsayıları kullanılmalıdır.

Tesisatta renk kodu

Kahverengi, siyah, gri: Faz iletkenleri (L1, L2, L3)
Açık mavi: Nötr (N) — başka amaçla kullanılmamalıdır
Sarı-yeşil: Yalnızca koruma topraklaması (PE) — asla faz veya nötr olarak kullanılmaz
Kırmızı: Eski tesisatlarda faz; yeni tesiste tercih edilmez
Kumanda devrelerinde: Genellikle kırmızı (AC kumanda), koyu mavi (DC)
Etiketleme: Çok damarlı hatlarda uç etiketi, renk kodundan daha güvenilirdir

Gerilim düşümü hesabı

Uzun hatlarda kesit, akımdan çok gerilim düşümüne göre belirlenir.

Kablo üzerinde kaybolan gerilim; akım, kablo uzunluğu ve direncin çarpımına bağlıdır. Hat uzadıkça kayıp doğru orantılı artar.

Pratik sınır: Aydınlatma devrelerinde gerilim düşümü %3’ü, güç devrelerinde %5’i geçmemelidir. Aşıldığında motorlar zorlanır, aydınlatma sararır, elektronik cihazlar kararsız çalışır.

Örnek durum: Bahçeye 60 metre uzağa çekilen bir hatta akım düşük olsa bile kesit bir kademe büyütülmelidir. Akıma göre 1,5 mm² yeterli görünse de gerilim düşümü nedeniyle 2,5 mm² gerekebilir.

Kesiti büyütmek, uzun hatlarda ek maliyet gibi görünür ama enerji kaybını kalıcı olarak azaltır.

Sık yaşanan sorunlar

Kablo ısınıyor

Kesit yetersizdir veya hat aşırı yüklenmiştir. Ayrıca boru içinde çok sayıda kablo bir aradaysa ısı atamaz. Sigorta değeri kablo kesitine uygun olmalıdır — tersi değil.

Klemenste kıvılcım ve kararma

Bağlantı gevşemiştir veya çok telli kablo yüksüksüz sıkılmıştır. Gevşek bağlantı direnç yaratır, direnç ısı üretir, ısı bağlantıyı daha da gevşetir. Klemensler periyodik olarak sıkılmalıdır.

Kablo boruya çekilmiyor

Boru doluluk oranı aşılmıştır. Boru kesitinin en fazla %40’ı kabloyla dolmalıdır. Ayrıca çok telli NYAF, sert NYA’ya göre boruda daha çok sürtünür.

Uzatma kablosu ısınıyor

Makara halinde sarılı kablo ısı atamaz. Yüksek güçlü cihaz beslenirken uzatma kablosu tamamen açılmalıdır.

Kablo kırıldı

Hareketli noktada sert (NYA) kablo kullanılmıştır. Bükülme olan her yerde esnek NYAF veya TTR tercih edilmelidir.

Halojensiz kablo ne zaman gerekir?

Standart PVC yalıtımlı kablolar yandığında yoğun duman ve halojen gazlar açığa çıkarır. Bu gazlar solunum yollarına zarar verir ve nemle birleşerek aşındırıcı asit oluşturur.

Halojensiz (LSZH / NHXMH) kablolar yanma sırasında düşük duman ve halojen içermeyen gaz üretir. Tahliyeyi kolaylaştırır, elektronik ekipmanın korozyona uğramasını önler.

Nerede gerekir: Hastane, okul, alışveriş merkezi, metro, veri merkezi ve toplu bulunulan kapalı alanlar. Birçok yerde mevzuat gereğidir.

Fiyat farkı standart PVC kabloya göre belirgindir. Konutta zorunlu değildir ancak kaçış yolları ve pano besleme hatlarında tercih edilebilir.

Halojensiz kablo mekanik olarak biraz daha serttir; montajda büküm yarıçapına dikkat edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

NYA ile NYAF arasındaki fark nedir?

NYA tek kalın telden oluşur ve serttir, boru içi sabit tesisat içindir. NYAF çok ince telden oluşur ve esnektir; pano içi ve hareketli bağlantılarda kullanılır. NYAF ucuna kablo yüksüğü takılmalıdır.

Priz hattı için kaç mm² kablo gerekir?

Genel kullanımda 2,5 mm² standarttır ve yaklaşık 20-25 A taşır. Aydınlatma hatlarında 1,5 mm² yeterlidir. Uzun hatlarda gerilim düşümü nedeniyle bir kademe büyük kesit gerekebilir.

Sarı-yeşil kabloyu faz olarak kullanabilir miyim?

Hayır. Sarı-yeşil renk yalnızca koruma topraklaması içindir ve başka amaçla kullanılması yasaktır. Bu renkte bir iletkeni faz veya nötr yapmak ciddi güvenlik riski yaratır.

Kablo kesitini neye göre seçmeliyim?

Üç kritere göre: taşınacak akım, hat uzunluğuna bağlı gerilim düşümü ve döşeme biçimi. Boru içindeki kablo açıktakine göre daha az akım taşır; yan yana kablo sayısı da kapasiteyi düşürür.

TTR kabloyu sabit tesisatta kullanabilir miyim?

Önerilmez. TTR seyyar cihaz ve uzatma için tasarlanmıştır; sabit tesisat için NYM veya NYA uygundur. Bazı yönetmelikler TTR’nin sabit tesisatta kullanımını kısıtlar.

Uzatma kablosunu neden tamamen açmalıyım?

Makarada sarılı kablo ürettiği ısıyı atamaz. Yüksek güçlü bir cihaz beslenirken sarılı kablo aşırı ısınır, yalıtım erir ve yangın riski doğar. Kablo tamamen açılmalıdır.

Halojensiz kablo ne zaman zorunlu?

Hastane, okul, AVM, metro ve veri merkezi gibi kalabalık kapalı alanlarda genellikle mevzuat gereğidir. Yanma sırasında düşük duman ve halojensiz gaz üreterek tahliyeyi kolaylaştırır.

Boruya kaç kablo çekebilirim?

Boru kesitinin en fazla %40’ı kabloyla dolmalıdır. Daha fazlası hem çekmeyi zorlaştırır hem de kabloların ısı atmasını engelleyerek akım taşıma kapasitesini düşürür.

Alüminyum kablo kullanılır mı?

Büyük kesitli ana besleme hatlarında maliyet nedeniyle kullanılır. Ancak alüminyumun iletkenliği bakırın altındadır; aynı akım için daha büyük kesit gerekir. Bakırla doğrudan birleştirilmemelidir.

Gerilim düşümü sınırı nedir?

Aydınlatma devrelerinde %3, güç devrelerinde %5 pratik sınır kabul edilir. Aşıldığında motorlar zorlanır, aydınlatma sararır ve elektronik cihazlar kararsız çalışır.

Nereden temin edilir?

Kablo seçerken tip kodu, kesit ve damar sayısı sipariş öncesi netleştirilmelidir. NYA, NYAF, NYM ve TTR kablolarını Komponentci.net alçak gerilim kabloları kategorisinde, kablo ucu ve yüksüklerini kablo uçları ve yüksükleri kategorisinde bulabilirsiniz.