Kış, akü için çift taraflı bir sıkıntıdır. Soğuk hem akünün verebileceği akımı düşürür hem de motorun istediği akımı artırır.
Kısaca: 0 °C civarında kapasite yaklaşık %20, -18 °C de ise %50 düşer. Aynı anda yağ koyulaşır ve marş motoru daha çok akım çeker.
Yaz boyunca gizlenen zayıflık kışın ortaya çıkar. Ömrünü doldurmuş akü sıcak havada idare eder, ilk soğukta aniden çalışmaz.
Soğuğun etkisi
| Sıcaklık | Kalan kapasite | Marş ihtiyacı |
|---|---|---|
| +25 °C | %100 | Normal |
| +10 °C | %85-90 | Biraz artar |
| 0 °C | %80 | Belirgin artar |
| -10 °C | %65-70 | Yüksek |
| -18 °C | %50 | İki katına yakın |
| Boş akü, -10 °C | Donma riski | Kalıcı hasar |
| Dolu akü, -30 °C | Donmaz | Elektrolit yoğundur |
Akünün içindeki tepkime yavaşlar. Kurşun asit akü enerjiyi kimyasal yoldan üretir ve her kimyasal tepkime gibi bu da sıcaklık düştükçe yavaşlar. Elektrolit koyulaşır, plakalar arasındaki iyon hareketi zorlaşır ve iç direnç yükselir. Sonuç olarak akü daha az akım verebilir. Bu kalıcı bir kayıp değildir; hava ısındığında kapasite geri gelir. Kalıcı olan tek durum donmadır.
Kış öncesi kontrol listesi
Soğuklar başlamadan yapılacak kontroller kısadır.
1. Dinlenme gerilimi: 12,6 V altındaysa şarj edilir.
2. Marş anı gerilimi: 10 V altına düşüyorsa akü zayıftır.
3. Kutup başları: Oksit temizlenir, sıkıca bağlanır.
4. Şarj gerilimi: Araç çalışırken 13,8-14,4 V olmalı.
5. Parazit akım: Kontak kapalıyken 50 mA altında.
6. Akü yaşı: 4 yılı geçmişse test ettirilir.
7. Gövde kontrolü: Şişme veya çatlak değişim gerektirir.
Donma riski, kutup başı oksidi ve kısa yolculuk kısır döngüsü
Boş akü donar, dolu akü donmaz. Bunun nedeni elektrolitin yapısıdır. Dolu bir akünün elektroliti yoğun sülfürik asit çözeltisidir ve donma noktası -60 °C civarına iner. Akü deşarj oldukça asit tüketilir, elektrolit giderek suya benzer hale gelir ve donma noktası 0 °C ye yaklaşır. Donan elektrolit genleşir; plakaları eğer, gövdeyi çatlatır ve hasar geri döndürülemez. Bu yüzden kışın akünün dolu tutulması sadece çalıştırma değil hayatta kalma meselesidir. Donmuş akü şarj edilmez: İçeride buz varken şarj etmek patlamaya yol açabilir; önce oda sıcaklığında çözülmesi beklenir. Kutup başı oksidi: Beyaz veya mavimsi tozlu birikinti, temas direncini yükselterek marş akımını kısıtlar. Akü sağlam olsa bile araç zor çalışır. Temizlik için önce eksi kutup sökülür, sonra artı; takarken sıra tersine işler. Birikinti ılık su ve karbonat çözeltisiyle nötrleştirilir, kurutulduktan sonra ince bir kutup başı gresi sürülür. Gres temas yüzeyine değil, bağlantı yapıldıktan sonra dışına uygulanır. Kısa yolculuk kısır döngüsü: Kışın marş için harcanan enerji yazdakinden fazladır. Buna far, cam rezistansı, koltuk ısıtıcı ve üfleyici eklenince alternatörün ürettiği enerjinin büyük kısmı tüketicilere gider. Kısa mesafelerde akü hiç dolmadan araç durur; her gün biraz daha boşalır ve birkaç hafta içinde marş basmaz hale gelir. Çözüm, haftada bir uzun sürüş ya da ara ara koruma şarjı yapmaktır.
Uzun süre duracak araçta
- Tam şarj edin: Donma riskini ortadan kaldırır
- Eksi kutbu sökün: Parazit akım kesilir
- Aküyü içeri alın: Mümkünse serin ama donmayan yere
- Koruma şarjı: Otomatik şarj cihazı seviyeyi korur
- Ayda bir ölçün: Gerilim 12,4 V altına inmemeli
- Zemine koymayın: Soğuk beton ısıyı çeker
- Kutupları yağlayın: Nemli ortamda oksitlenmeyi yavaşlatır
Sık yapılan hatalar
Boş aküyü soğukta bırakmak
Elektrolit donar, plakalar eğilir ve hasar kalıcıdır.
Donmuş aküyü şarja takmak
Patlama riski vardır. Önce çözülmesi beklenir.
Marş basmıyor diye uzun uzun bastırmak
Marş 10 saniyeyi geçmemeli, aralarda dinlendirilmelidir.
Kutup başı gresini temas yüzeyine sürmek
Gres yalıtkandır; bağlantı yapıldıktan sonra dışına uygulanır.
Takviye kablosunu gelişigüzel bağlamak
Son bağlantı şasiye yapılır, akünün eksi kutbuna değil.
Takviye yaparken
Bağlama sırası
Artı-artı, sonra sağlam aracın eksisi, en son arızalı aracın şasisi.
Neden şasiye
Olası kıvılcım akünün ürettiği hidrojen gazından uzakta oluşur.
Sökme sırası
Takmanın tam tersi uygulanır: önce şasi, en son artı.
Sonrasında
Araç en az 30 dakika çalıştırılır; kısa sürüş aküyü doldurmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Soğukta akü kapasitesi ne kadar düşer?
0 °C civarında yaklaşık yüzde 20, -18 °C de ise yüzde 50 kadar düşer. Bu kayıp geçicidir, hava ısındığında geri gelir.
Akü soğukta donar mı?
Boş akü donar. Deşarj oldukça elektrolit suya benzer ve donma noktası 0 °C ye yaklaşır; dolu akü -60 °C ye kadar donmaz.
Donmuş akü şarj edilir mi?
Edilmez. İçeride buz varken şarj etmek patlamaya yol açabilir; önce oda sıcaklığında çözülmesi beklenmelidir.
Kışın marş neden zor dönüyor?
Akü soğukta daha az akım verebilirken motor yağı koyulaştığı için marş motoru daha fazla akım ister. İki etki birleşir.
Kutup başındaki beyaz toz ne?
Oksit birikintisidir. Temas direncini yükseltir ve akü sağlam olsa bile marş akımını kısıtlar.
Kutup başı sökme sırası nedir?
Önce eksi kutup sökülür, sonra artı. Takarken sıra tersine işler: önce artı, sonra eksi.
Kutup başı gresi nereye sürülür?
Temas yüzeyine değil, bağlantı yapıldıktan sonra dışına sürülür. Gres yalıtkandır ve araya girerse direnç yaratır.
Kısa yolculuklar akü için neden kötü?
Marşın harcadığı enerji geri dolmadan araç durur. Kışın farlar ve ısıtıcılar eklenince akü her gün biraz daha boşalır.
Takviye kablosunun son ucu nereye bağlanır?
Arızalı aracın şasisine bağlanır. Böylece olası kıvılcım akünün ürettiği hidrojen gazından uzakta oluşur.
Uzun süre duracak araçta ne yapmalıyım?
Akü tam şarj edilir, eksi kutup sökülür veya otomatik koruma şarjı yapılır. Gerilim ayda bir kontrol edilmelidir.
Nereden temin edilir?
Kış bakımında akü seçimi ve doğru şarj cihazı belirleyicidir. Aküleri Komponentci.net aküler kategorisinde, pil ve akü çeşitlerini piller ve aküler kategorisinde bulabilirsiniz.
İlgili Yazılar
- Akü Sağlığı Nasıl Test Edilir?
- Akü Nasıl Şarj Edilir? Kimyaya Göre Doğru Yöntem
- Akü Neden Çabuk Biter? Nedenleri ve Ömür Uzatma
- Akü Çeşitleri ve Seçim Kriterleri
- Aküler kategorisi
- Piller ve Aküler kategorisi
- Elektronik terimler sözlüğü
Bir yanıt yazın