Akü Nasıl Şarj Edilir? Kimyaya Göre Doğru Yöntem

Her akü kimyası farklı gerilim ister; tek bir şarj cihazı hepsine uymaz. Yanlış gerilimde şarj, aküyü aylar içinde kullanılamaz hale getirir.

Kısaca: Doğru şarj CC-CV yöntemiyle yapılır: önce sabit akım verilir, gerilim hedefe ulaşınca sabit gerilime geçilir ve akım kendiliğinden azalır.

Uygun akım kapasitenin %10-20’sidir. 100 Ah bir akü için 10-20 A idealdir. Daha düşük akım zararsızdır, sadece süre uzar; daha yüksek akım ise ısınma ve kimyasal bozulma riski yaratır.

Kimyaya göre şarj gerilimleri

Tip	Şarj gerilimi (12 V)	Float gerilimi
Sulu kurşun asit	14,4 – 14,8 V	13,5 – 13,8 V
AGM	14,4 – 14,7 V	13,5 – 13,8 V
Jel	14,1 – 14,4 V	13,5 – 13,8 V
LiFePO4	14,4 – 14,6 V	13,6 V veya kapalı
Kalsiyum	14,8 – 15,0 V	13,6 V
Şarj akımı	Kapasitenin %10-20’si	Lityumda %50’ye kadar
Bitiş akımı	Kapasitenin %2-3’ü	Şarj tamamlandı işareti

Lityum ve kurşun asit arasındaki en önemli fark float aşamasıdır. Kurşun asit aküler kendiliğinden boşaldığı için sürekli düşük bir gerilimde (float) tutulmayı ister. LiFePO4 ise sürekli tam dolulukta tutulmaktan zarar görür; şarj bitince cihaz kesmelidir. Bu yüzden kurşun asit için üretilmiş bir şarj cihazını lityum aküde kullanmak, akü ömrünü kısaltır. Ayrıca kurşun asit cihazları sülfatlaşmayı çözmek için zaman zaman 15 V üzerine çıkan “desulfation” darbeleri uygular; bu darbeler lityum akünün koruma devresini tetikleyebilir.

Adım adım şarj

Sıra araç aküsü, karavan aküsü ve yedek güç aküleri için aynıdır.

1. Akü tipini doğrulayın: Etikette sulu, AGM, jel veya LiFePO4 yazar; tahmin edilmez.

2. Cihazı buna göre ayarlayın: Modern cihazlarda akü tipi seçme düğmesi bulunur.

3. Akımı belirleyin: Kapasitenin %10-20’si uygun bir değerdir.

4. Kutupları doğru bağlayın: Önce artı, sonra eksi; sökerken tersi.

5. Ortamı havalandırın: Sulu akülerde şarj sırasında hidrojen açığa çıkar.

6. Sıcaklığı izleyin: Akü gövdesi elle tutulamayacak kadar ısınıyorsa durdurun.

7. Bitişi doğrulayın: Akım kapasitenin %2-3’üne düştüğünde şarj tamamlanmıştır.

Süre hesabı ve şarj aşamaları

Kaba süre hesabı: Süre (saat) = eksik kapasite (Ah) ÷ şarj akımı (A) × 1,2. 1,2 katsayısı şarj verimini karşılar. Örnek: 100 Ah bir akü yarı boş (50 Ah eksik) ve 10 A ile şarj ediliyorsa: 50 ÷ 10 × 1,2 = 6 saat. Ancak son %20 çok daha uzun sürer. Kurşun asit akülerde şarjın üç aşaması vardır: 1. Bulk: Sabit akım, kapasitenin %80’ine kadar, hızlı. 2. Absorption: Sabit gerilim, akım azalır, kalan %20 için birkaç saat gerekir. 3. Float: Düşük gerilimde koruma, süresiz. LiFePO4 farkı: Lityum akü %95’e kadar sabit akımla dolar, yani gerçek süre hesaplanana çok yakındır. Ayrıca hücre dengeleme işlemi yalnızca şarjın sonunda çalışır; bu nedenle lityum aküyü ara sıra tam doldurmak gerekir.

Güvenlik kuralları

Havalandırma: Sulu akü şarjında hidrojen açığa çıkar
Kıvılcım yok: Şarj bitmeden kablo sökülmez
Sıcaklık: Aşırı ısınan akü şarjı hemen kesilir
Donmuş akü: Kesinlikle şarj edilmez, önce çözülmesi beklenir
Şişmiş akü: Şarj edilmez, güvenli şekilde bertaraf edilir
Koruyucu gözlük: Sulu akülerde asit sıçrama riski vardır
Lityumda sıfır altı: 0 °C altında şarj edilmez

Sık yapılan hatalar

Tek cihazla her aküyü şarj etmek

Jel akü 14,4 V üzerinde gaz yapar, lityum ise float aşamasından zarar görür. Tip ayarı şarttır.

Aküyü sürekli şarjda bırakmak

Kurşun asitte float güvenlidir, ancak LiFePO4 aküde sürekli tam doluluk ömrü kısaltır.

Boşalmış aküyü aylarca bekletmek

Kurşun asitte plakalarda sülfatlaşma başlar. Kullanılmayan akü ayda bir tazelenmelidir.

Çok yüksek akımla hızlı şarj

Isınma artar, elektrolit bozulur. Acil durumlar dışında kapasitenin %20’si aşılmaz.

Soğukta lityum akü şarj etmek

0 °C altında lityum aküde kalıcı hasar oluşur. Kaliteli BMS bunu engeller, ucuz modeller engellemez.

Duruma göre yöntem

Aşağıdaki durumlar farklı yaklaşımlar gerektirir.

Araç aküsü (60 Ah): 6 A akıllı şarj cihazı, yaklaşık 8-10 saat.

Karavan aküsü (100 Ah AGM): 10-15 A, AGM moduna alınmış cihaz.

LiFePO4 (100 Ah): 20-50 A kabul eder, lityum modu zorunlu.

Uzun süre kullanılmayacak akü: Trickle şarj cihazına bağlanır.

Solar sistemde: Şarj kontrol cihazının akü tipi ayarı yapılır.

Derin deşarj olmuş akü: Önce düşük akımla yavaş canlandırılır.

Yeni akü: İlk kullanımdan önce tam şarj edilmesi ömrü uzatır.

Sıkça Sorulan Sorular

Akü nasıl şarj edilir?

Akü tipine uygun gerilim seçilir, kapasitenin %10-20’si kadar akımla önce sabit akım sonra sabit gerilim aşamasıyla şarj edilir.

Şarj akımı ne kadar olmalı?

Genel kural kapasitenin %10-20’sidir. 100 Ah akü için 10-20 A uygundur; lityum aküler daha yüksek akımı kabul eder.

Akü şarjı ne kadar sürer?

Kaba hesap eksik kapasitenin akıma bölünüp 1,2 ile çarpılmasıdır. Kurşun asitte son %20 çok daha uzun sürer.

AGM ve jel akü aynı gerilimde şarj edilir mi?

Edilmez. AGM 14,4-14,7 V, jel ise 14,1-14,4 V ister. Jel aküyü yüksek gerilimde şarj etmek gaz oluşumuna yol açar.

LiFePO4 aküyü normal şarj cihazıyla şarj edebilir miyim?

Önerilmez. Kurşun asit cihazlarındaki float ve desulfation aşamaları lityum aküye zarar verir; lityum modu olan cihaz kullanılmalıdır.

Akü sürekli şarjda kalabilir mi?

Kurşun asit aküler float gerilimde sürekli kalabilir. Lityum aküler ise sürekli tam dolulukta tutulmamalıdır.

Şarjın bittiği nasıl anlaşılır?

Sabit gerilim aşamasında akım kapasitenin %2-3’üne düştüğünde şarj tamamlanmıştır. Akıllı cihazlar bunu göstergeyle bildirir.

Donmuş akü şarj edilir mi?

Edilmez. Donmuş akünün şarjı patlama riski taşır; önce oda sıcaklığında çözülmesi beklenmelidir.

Şarj sırasında akü neden ısınıyor?

Bir miktar ısınma normaldir. Elle tutulamayacak sıcaklık ise akım fazladır, akü yaşlanmıştır veya iç kısa devre vardır.

Kutuplar hangi sırayla bağlanır?

Önce artı, sonra eksi bağlanır; sökerken önce eksi çıkarılır. Bu sıra kıvılcım riskini azaltır.

Nereden temin edilir?

Şarj cihazı seçiminde akü tipi desteği ve akım ayarı belirleyicidir. Akü modellerini Komponentci.net akü kategorisinde, şarj aleti çeşitlerini şarj aleti kategorisinde bulabilirsiniz.