Akü Kapasitesi Nasıl Hesaplanır? Ah ve Wh Farkı

Akü kapasitesi hesabı, etiketteki Ah değerinden değil gerçekte kullanılabilen enerjiden başlar. Etiket değeri ile eldeki enerji çoğu zaman iki kat farklıdır.

Kısaca: Ah yalnızca yük akımını, Wh ise enerjiyi ifade eder. Farklı gerilimdeki iki aküyü karşılaştırmak için Ah değeri Wh’a çevrilir. Bunun üzerine bir de deşarj derinliği ve verim payı eklenir.

Sonuç şudur: 100 Ah bir kurşun asit akü 1200 Wh enerji taşır, ama güvenle çekilebilen kısmı yaklaşık 600 Wh‘tir. Aynı işi yapan bir LiFePO4 akü ise 50-60 Ah ile yeter. Bu yüzden hesap, kimyaya göre değişen bir kullanılabilirlik oranı içerir.

Ah ve Wh farkı

Değer	Ne anlatır	Formül
Ah (amper-saat)	Ne kadar akım, ne kadar süre	Akım × saat
Wh (watt-saat)	Gerçek enerji	Ah × gerilim
mAh	Ah’in binde biri	Ah ÷ 1000
C değeri	Kapasiteye göre akım	Akım ÷ Ah
DoD	Kullanılabilen yüzde	Çekilen ÷ toplam
Çevrim ömrü	Kaç kez dolup boşalır	Üretici verisi

Ah tek başına karşılaştırma ölçüsü değildir. 12 V 100 Ah bir akü 1200 Wh, 24 V 100 Ah bir akü ise 2400 Wh taşır; ikisi de etikette aynı Ah değerini gösterir. Powerbank etiketlerindeki mAh değeri de aynı nedenle yanıltıcıdır: 20000 mAh bir powerbank 3,7 V hücre üzerinden 74 Wh demektir, telefonun gördüğü 5 V üzerinden değil. Farklı sistemleri karşılaştırırken her zaman Wh kullanın.

Adım adım hesap

Aşağıdaki sıra hem karavan hem güneş enerjisi hem yedekleme sistemlerinde geçerlidir.

1. Günlük tüketimi Wh olarak bulun: Her cihazın gücünü çalışma süresiyle çarpın. 40 W buzdolabı günde 8 saat çalışıyorsa 320 Wh eder.

2. Kaç günlük yedek istediğinizi belirleyin: Güneşsiz gün payı için genelde 2 gün alınır.

3. Deşarj derinliğine bölün: Kurşun asitte 0,5, jel ve AGM’de 0,6, LiFePO4’te 0,8-0,9.

4. Verim kaybını ekleyin: İnvertör ve kablo kayıpları için 0,85 ile bölün.

5. Wh değerini Ah’a çevirin: Ah = Wh ÷ sistem gerilimi.

6. Üst standart kapasiteye yuvarlayın: Çıkan değerin altına inilmez.

7. Şarj akımını kontrol edin: Akü kapasitesinin %10-20’si uygun şarj akımıdır.

Sayısal örnek: karavan için akü seçimi

Tüketim: Buzdolabı 320 Wh, aydınlatma 60 Wh, su pompası 40 Wh, telefon ve tablet 80 Wh. Toplam 500 Wh/gün. 1. Yedek gün: 500 × 2 = 1000 Wh. 2. Deşarj derinliği (kurşun asit, 0,5): 1000 ÷ 0,5 = 2000 Wh. 3. Verim (0,85): 2000 ÷ 0,85 = 2350 Wh. 4. Ah karşılığı (12 V): 2350 ÷ 12 = 196 Ah → 200 Ah kurşun asit akü. LiFePO4 ile aynı hesap: Deşarj derinliği 0,85 alınır: 1000 ÷ 0,85 ÷ 0,85 = 1384 Wh → 115 Ah. Yani aynı iş için kurşun asitte 200 Ah, lityumda 115 Ah gerekir. Ağırlık farkı ise yaklaşık üç kattır.

Etiket değerini düşüren etkenler

Deşarj derinliği: Kurşun asitte kapasitenin yarısı kullanılır
Deşarj hızı: Yüksek akımda çekilen toplam enerji azalır
Sıcaklık: 0 °C altında kapasite belirgin düşer
Yaşlanma: Çevrim ömrü ilerledikçe kapasite azalır
İç direnç: İç direnç arttıkça yük altında gerilim düşer
Sülfatlaşma: Sülfatlaşma kalıcı kapasite kaybı yaratır
İnvertör verimi: AC üretiminde %10-15 kayıp normaldir

Sık yapılan hatalar

Etiket Ah değerini kullanılabilir kabul etmek

100 Ah kurşun asit aküden 50 Ah çekilir. Tamamını çekmek çevrim ömrünü aylarla ölçülecek düzeye indirir.

Farklı gerilimdeki aküleri Ah ile karşılaştırmak

12 V 100 Ah ile 24 V 100 Ah aynı enerjiyi taşımaz. Karşılaştırma Wh üzerinden yapılır.

İnvertör kaybını hesaba katmamak

500 Wh AC tüketim, aküden yaklaşık 590 Wh çeker. Bu pay eklenmezse sistem hesaplanandan erken biter.

Şarj kaynağını kapasiteye göre seçmemek

200 Ah aküye 5 A’lik şarj cihazı takmak, dolum süresini iki güne çıkarır ve akü hep yarım kalır.

Farklı yaş ve kapasitedeki aküleri paralel bağlamak

Zayıf akü güçlü olanı da aşağı çeker. Seri ve paralel bağlantıda aküler aynı model, aynı yaş olmalıdır.

Kimyaya göre kullanılabilir oran

Aynı Ah değerinde farklı kimyalar farklı enerji verir.

Sulu kurşun asit: %50 kullanılabilir, en ucuz, bakım ister.

AGM: AGM aküde %60, bakımsız, titreşime dayanıklı.

Jel: %60, derin deşarja kurşun asitten daha dayanıklı.

LiFePO4: LiFePO4’te %80-90, çevrim ömrü 2000’in üzerinde.

Ağırlık: Aynı kullanılabilir enerjide lityum yaklaşık üçte bir ağırlıktadır.

Şarj hızı: Lityum yüksek akımı kabul eder, kurşun asit son %20’yi yavaş doldurur.

Maliyet: Lityum peşin olarak pahalı, çevrim başına maliyette daha ucuzdur.

Sıkça Sorulan Sorular

Akü kapasitesi nasıl hesaplanır?

Günlük tüketim Wh olarak bulunur, yedek gün sayısıyla çarpılır, deşarj derinliğine ve verim katsayısına bölünür, sonra sistem gerilimine bölünerek Ah bulunur.

Ah ile Wh arasındaki fark nedir?

Ah yalnızca akım ve süreyi ifade eder; Wh ise enerjidir ve Ah ile gerilimin çarpımına eşittir. Farklı gerilimdeki aküler ancak Wh ile karşılaştırılır.

100 Ah aküden kaç Wh enerji alınır?

12 V bir sistemde 1200 Wh taşır. Kurşun asit ise güvenle çekilebilen kısım yaklaşık 600 Wh’tir.

Deşarj derinliği ne demek?

Akünün toplam kapasitesinin ne kadarının kullanılabileceğidir. Kurşun asitte %50, AGM ve jelde %60, LiFePO4’te %80-90 kabul edilir.

Aküyü tamamen boşaltmak zararlı mı?

Zararlıdır. Kurşun asitte sülfatlaşma başlar ve kapasite kalıcı olarak düşer; lityumda ise koruma devresi devreye girer.

Powerbank mAh değeri neden yanıltıcı?

Etiketteki mAh 3,7 V hücre üzerinden verilir. Çıkışta 5 V’a yükseltilirken dönüşüm kaybı olduğu için kullanılabilir kapasite yaklaşık %65’tir.

Şarj akımı ne kadar olmalı?

Genel kural kapasitenin %10-20’sidir. 100 Ah akü için 10-20 A uygun bir şarj akımıdır.

Kurşun asit yerine lityum alsam kaç Ah gerekir?

Yaklaşık yarısı yeterlidir. 200 Ah kurşun asitin verdiği kullanılabilir enerjiyi 100-115 Ah LiFePO4 karşılar.

Aküler paralel bağlanır mı?

Bağlanır ancak aynı model, aynı kapasite ve aynı yaşta olmalıdır. Farklı aküler paralelde birbirini dengesiz yükler.

Soğuk hava kapasiteyi düşürür mü?

Düşürür. 0 °C civarında kurşun asit akülerde kapasite %20-30 azalır; lityum aküler ise sıfır altında şarj kabul etmez.

Nereden temin edilir?

Kapasite seçiminde tüketim, yedek gün sayısı ve akü kimyası birlikte değerlendirilmelidir. Akü modellerini Komponentci.net akü kategorisinde, pil ve akü çeşitlerini piller ve aküler kategorisinde bulabilirsiniz.