Kablo Kesiti Nasıl Hesaplanır? Akım ve Isınma

Kablo kesiti iki ayrı kritere göre seçilir: akım taşıma kapasitesi ve gerilim düşümü. Hangisi daha büyük kesit istiyorsa o kullanılır.

Kısaca: Kısa mesafelerde belirleyici olan ısınmadır; kablo taşıdığı akımla ısınır ve yalıtımı bozulur. Uzun mesafelerde ise belirleyici gerilim düşümüdür; kablo ısınmasa bile hattın sonunda gerilim yetersiz kalır.

Kablo neden ısınır sorusunun cevabı da budur: kesit taşınan akıma göre küçükse iletken direnci ısıya dönüşür. Buna gevşek bağlantı, sarılı halde kullanım ve yalıtım altında döşeme eklenince sıcaklık hızla yükselir.

Kesit ve akım tablosu

Kesit	Tipik akım (bakır)	Kullanım
0,75 mm²	~7 A	Küçük cihaz kablosu
1,0 mm²	~10 A	Hafif uzatma
1,5 mm²	~14-16 A	Aydınlatma hattı
2,5 mm²	~20-22 A	Priz hattı
4 mm²	~28-30 A	Klima, fırın
6 mm²	~36-38 A	Ana hat, kolon
10 mm²	~50 A	Pano girişi

Tablodaki değerler ideal koşullar içindir ve gerçekte azaltılarak kullanılır. Akım taşıma kapasitesi döşeme şekline göre belirgin değişir: açıkta havalanan bir kablo ısısını kolay atar, boru içinde veya yalıtım altında döşenmiş kablo atamaz. Ayrıca aynı boruda birden çok yüklü kablo varsa her biri diğerini ısıtır. Bu nedenle uygulamada tablo değerinin %70-80’i hedeflenir; buna tasarım payı denir.

Adım adım hesap

Aşağıdaki sıra hem tesisat hem düşük gerilim projelerinde geçerlidir.

1. Akımı bulun: AC tek fazda Akım = Güç ÷ 230. 2000 W bir ısıtıcı yaklaşık 8,7 A çeker.

2. Sürekli yük payı ekleyin: Uzun süre çalışan yüklerde hesaplanan akım 1,25 ile çarpılır.

3. Tablodan kesit seçin: Bulunan akımı taşıyabilen en küçük kesit ilk adaydır.

4. Döşeme şekline göre düşürün: Boru içi, yalıtım altı ve çoklu kablo durumunda bir üst kesite çıkılır.

5. Gerilim düşümünü kontrol edin: Uzun hatlarda bu adım çoğu zaman belirleyici olandır.

6. Sigortayı kesite göre seçin: 1,5 mm² için 10 A, 2,5 mm² için 16 A; asla tersi yapılmaz.

7. Bağlantıları kontrol edin: Doğru kesit, gevşek bağlantıyı kurtarmaz.

Gerilim düşümü hesabı ve neden kritik olduğu

Uzun hatlarda kablo ısınmasa bile hattın sonunda gerilim yetersiz kalabilir. Formül (tek faz): ΔU = 2 × L × I × ρ ÷ S. Burada L hat uzunluğu (m), I akım (A), S kesit (mm²) ve ρ bakır için 0,0175‘tir. Baştaki 2 çarpanı gidiş-dönüş iletkenini temsil eder. Örnek: 30 metre mesafede 10 A çeken bir yük, 2,5 mm² kabloda: ΔU = 2 × 30 × 10 × 0,0175 ÷ 2,5 = 4,2 V. 230 V üzerinden bu %1,8 düşüş demektir ve kabul edilebilir. Sınır değerler: Aydınlatma hatlarında %3, güç hatlarında %5 üst sınır kabul edilir. Düşük gerilimde çok daha kritik: 12 V bir sistemde aynı 4,2 V düşüş, gerilimin %35’i demektir. Bu yüzden 12 V LED şerit ve solar sistemlerde kesit, akımdan çok gerilim düşümüne göre belirlenir.

Kablo ısınma nedenleri

Küçük kesit: En temel neden, akım kesite göre fazla
Sarılı makara: Isı atılamaz, kapasite yarıya iner
Yalıtım altında döşeme: Soğuma yok, kapasite düşer
Aynı boruda çok kablo: Karşılıklı ısıtma
Gevşek bağlantı: Temas direnci ısı üretir
Uzun ince uzatma: Hem düşüm hem ısınma
Alüminyum iletken: Bakırın yerine aynı kesitte kullanılamaz

Sık yapılan hatalar

Sigortayı kesite göre değil yüke göre seçmek

Sigorta cihazı değil kabloyu korur. 2,5 mm² hatta 25 A otomat takmak, kablo yanma noktasına gelene kadar korumasız kalmak demektir.

Uzatma kablosunu sarılı kullanmak

Makaraya sarılı kablo ürettiği ısıyı atamaz. Yüksek güçlü cihazda kablo tamamen açılmalıdır.

12 V sistemlerde kesiti akıma göre seçmek

Düşük gerilimde belirleyici olan gerilim düşümüdür. 12 V hatta 5 metre mesafe bile ciddi kayıp yaratır.

Alüminyumu bakırla aynı saymak

Alüminyumun direnci daha yüksektir; aynı akım için bir üst kesit gerekir. Ayrıca bakırla doğrudan bağlanmaz, bimetal eleman gerekir.

Kesit ile çap karıştırmak

Kesit alandır (mm²), çap değildir. 2,5 mm² bir iletkenin çapı yaklaşık 1,78 mm‘dir.

Uygulama örnekleri

Tipik durumlarda hangi kesitin seçileceği aşağıda özetlenmiştir.

Aydınlatma hattı: 1,5 mm², 10 A otomat.

Priz hattı: 2,5 mm², 16 A otomat.

Klima ve fırın: 4 mm², kendi hattı ve sigortası.

12 V LED şerit (5 m, 5 A): Gerilim düşümü nedeniyle en az 1,5-2,5 mm²; ayrıca iki uçtan besleme.

Solar panel hattı: Akım düşük görünse de mesafe uzundur; hesap gerilim düşümüne göre yapılır.

Akü-invertör arası: Çok yüksek akım, kısa mesafe; 16-35 mm² ve kaliteli pabuç.

Uzatma kablosu: 2000 W üzeri cihazlarda en az 1,5 mm², kablo tam açık.

Sıkça Sorulan Sorular

Kablo kesiti nasıl hesaplanır?

İki kritere bakılır: akım taşıma kapasitesi ve gerilim düşümü. Hangisi daha büyük kesit gerektiriyorsa o seçilir.

Priz hattında hangi kesit kullanılır?

2,5 mm² standarttır ve 16 A otomatla korunur. Aydınlatma hatlarında 1,5 mm² ile 10 A otomat yeterlidir.

Kablo neden ısınır?

Kesit taşınan akıma göre küçüktür. Sarılı kullanım, yalıtım altında döşeme ve gevşek bağlantı ısınmayı belirgin artırır.

Gerilim düşümü nasıl hesaplanır?

Tek fazda ΔU = 2 × L × I × 0,0175 ÷ S formülü kullanılır. L metre, I amper, S mm² cinsindendir.

Gerilim düşümü sınırı nedir?

Aydınlatma hatlarında %3, güç hatlarında %5 üst sınır kabul edilir. Bu sınır aşılıyorsa kesit büyütülmelidir.

12 V sistemde neden kalın kablo gerekir?

Aynı gerilim düşümü 230 V’ta %1,8 iken 12 V’ta %35 anlamına gelir. Düşük gerilimde kesit, düşüme göre belirlenir.

Sigortayı neye göre seçmeliyim?

Kablo kesitine göre. Sigorta cihazı değil kabloyu korur; kesitin üzerinde otomat takmak korumayı ortadan kaldırır.

Uzatma kablosu sarılı kullanılır mı?

Kullanılmaz. Makaraya sarılı kablo ısısını atamaz ve taşıma kapasitesi belirgin biçimde düşer.

Alüminyum kablo bakırla aynı mı?

Değildir. Alüminyumun direnci daha yüksek olduğu için aynı akımda bir üst kesit gerekir; bakırla doğrudan bağlanmaz.

Boru içinde döşeme kapasiteyi düşürür mü?

Düşürür. Kablo ısısını atamaz; ayrıca aynı boruda birden çok yüklü kablo varsa birbirlerini ısıtır ve kapasite daha da azalır.

Nereden temin edilir?

Kesit seçiminde akım, mesafe ve döşeme şekli birlikte değerlendirilmelidir. Kablo çeşitlerini Komponentci.net kablo çeşitleri kategorisinde, kablo uçları ve yüksükleri kablo uçları ve yüksükleri kategorisinde bulabilirsiniz.