Lehim Nasıl Yapılır? Yeni Başlayanlar İçin Rehber

İyi lehim, lehimi eritmekle değil, yüzeyi ısıtmakla yapılır. Yeni başlayanların en sık yaptığı hata lehimi doğrudan havya ucunda eritip bağlantıya damlatmaktır.

Doğru sıra şudur: Havya ucu hem pede hem bacağa aynı anda değer, iki üç saniye ısıtılır, sonra lehim teli havyaya değil bağlantı noktasına sürülür. Isınmış metal lehimi kendi çeker; buna ıslatma denir.

Kısaca üç şey belirleyicidir: temiz ve kalaylı havya ucu, doğru sıcaklık ve yeterli flux. Bu üçü tamamsa lehim ilk seferde tutar; biri eksikse ne kadar uğraşılsa da soğuk lehim çıkar.

Temel değerler

Konu	Değer	Not
Kurşunlu lehim	320-350 °C	Kolay çalışılır
Kurşunsuz lehim	350-380 °C	Daha zor akar
Temas süresi	2-3 saniye	Uzatmak zarar verir
Tel çapı (delikli)	0,8-1,0 mm	Genel kullanım
Tel çapı (SMD)	0,5 mm	İnce iş
Uç tipi	Keski (chisel)	Isıyı iyi aktarır
Bekleme sıcaklığı	Kapalı veya düşük	Uç ömrünü uzatır

Sivri uç yeni başlayanlar için doğru seçim değildir. Temas alanı küçük olduğu için ısıyı yavaş aktarır; kişi bekledikçe hem kart ısınır hem lehim geç akar. Keski (chisel) uç daha geniş temas sağlar ve iş çok daha hızlı biter. Sivri uç yalnızca çok sıkışık SMD işlerinde gerekir. Uç seçiminden sonraki en önemli konu havya ucunun bakımıdır: uç karardığında ısıyı aktaramaz ve lehim ucun üzerinde top gibi durur.

Adım adım lehim

Aşağıdaki sıra delikli kart ve baskı devre için aynıdır.

1. Havyayı ısıtın ve ucu kalaylayın: Uç kalaylama her çalışma öncesi yapılır.

2. Yüzeyleri temizleyin: Oksitlenmiş bacak ve pedler lehimi kabul etmez.

3. Elemanı sabitleyin: Bacakları hafif bükün veya bant ile tutturun.

4. Isıtın: Ucu pede ve bacağa birlikte değdirin, 2-3 saniye bekleyin.

5. Lehimi bağlantıya sürün: Havyaya değil, ısınmış noktaya.

6. Önce teli sonra havyayı çekin: Bağlantı hareketsiz soğumalıdır.

7. Kontrol edin: İyi lehim parlak, koni biçiminde ve pürüzsüzdür.

İyi lehim ile soğuk lehimin farkı

İyi lehim: Parlak, düzgün, pedden bacağa doğru huni veya koni biçiminde yayılmış görünür. Lehim yüzeye yapışmış, üzerine oturmuş değildir. Soğuk lehim: Mat, gri, topaklı ve çevresinde keskin bir kenar vardır; lehim yayılmamış, damla gibi durmuştur. Nedeni: Yetersiz sıcaklık, kirli yüzey, flux eksikliği veya soğurken hareket. Neden tehlikeli: Soğuk lehim ilk anda iletir, ama zamanla mikro çatlak büyür ve cihaz ara ara arıza vermeye başlar. Bu tip arızalar en zor bulunanlardandır. Düzeltme: Eski lehim lehim sökme teliyle alınır, yüzey temizlenir ve bağlantı baştan yapılır.

Başlangıç ekipmanı

Ayarlı havya: Sıcaklık ayarı olmayan modeller aşırı ısınır
Keski uç: Isıyı hızlı aktarır, öğrenmeyi kolaylaştırır
Lehim teli: Flux özlü, 0,8 mm başlangıç için ideal
Havya sehpası: Sıcak havyanın masaya değmesini önler
Sünger veya pirinç yün: Ucu temizlemek için
Lehim sökme teli: Hataları düzeltmek için gerekli
Üçüncü el: Küçük parçaları sabit tutar

Sık yapılan hatalar

Lehimi havya ucunda eritip damlatmak

Bu yöntemde flux havyada buharlaşır ve yüzeye ulaşmaz. Sonuç neredeyse her zaman soğuk lehimdir.

Havya sıcaklığını gereğinden yüksek tutmak

450 °C’de flux anında yanar ve pedler kalkar. Kurşunlu lehimde 320-350 °C yeterlidir.

Ucu kalaylamadan çalışmak

Oksitlenmiş uç ısıyı aktarmaz. Uç her kullanımdan önce ve sonra kalaylanır.

Lehim soğurken parçayı oynatmak

Sıvı lehim katılaşırken hareket ederse yapı içinde çatlak kalır. Birkaç saniye sabit tutulur.

Fazla lehim kullanmak

Top gibi büyük lehim yığını bağlantıyı iyileştirmez; komşu pedlerle köprü riskini artırır.

Özel durumlar

Aşağıdaki işler standart tekniğin dışına çıkar.

SMD eleman: Önce bir pede lehim konur, eleman yerine oturtulur, sonra diğer uç lehimlenir.

Kalın kablo ve pabuç: Yüksek güçlü havya gerekir; ince havya ısıyı taşıyamaz.

Çok bacaklı entegre: Karşılıklı iki bacak sabitlenir, sonra sırayla lehimlenir.

Isıya duyarlı eleman: LED ve bazı sensörler uzun temasa dayanmaz; hızlı çalışılır.

Çok katlı kart: İç katmanlar ısıyı çeker, temas süresi biraz uzar.

Sıcak hava ile: Sıcak hava lehimleme çok bacaklı SMD sökmede kullanılır.

Temizlik: İş bitince flux kalıntısı izopropil alkolle silinir.

Sıkça Sorulan Sorular

Lehim nasıl yapılır?

Havya ucu pede ve bacağa birlikte değdirilip 2-3 saniye ısıtılır, sonra lehim teli havyaya değil ısınmış bağlantı noktasına sürülür.

Havya kaç dereceye ayarlanmalı?

Kurşunlu lehimde 320-350 °C, kurşunsuz lehimde 350-380 °C uygundur. Daha yüksek sıcaklık flux’ı yakar ve pedleri kaldırır.

Lehim neden tutmuyor?

En sık nedenler kirli yüzey, oksitlenmiş havya ucu, yetersiz sıcaklık ve flux eksikliğidir. Bunlar giderilmeden lehim yayılmaz.

Soğuk lehim nasıl anlaşılır?

Mat, gri, topaklı ve keskin kenarlı görünür. İyi lehim ise parlak ve pedden bacağa doğru koni biçiminde yayılmıştır.

Flux ne işe yarar?

Yüzeydeki oksit tabakasını çözer ve lehimin metale yapışmasını sağlar. Lehim tellerinin çoğunda flux özü hazır bulunur.

Hangi havya ucu kullanmalıyım?

Keski (chisel) uç genel kullanımda en verimli olanıdır. Sivri uç yalnızca çok sıkışık SMD işlerinde gerekir.

Havya ucu neden kararıyor?

Yüksek sıcaklıkta boşta bekleyen uç oksitlenir. Uç her kullanımdan önce ve sonra kalaylanmalı, boşta sıcaklık düşürülmelidir.

Kurşunlu mu kurşunsuz lehim mi kullanmalıyım?

Kurşunlu lehim daha düşük sıcaklıkta akar ve öğrenmesi kolaydır. Kurşunsuz lehim daha yüksek sıcaklık ister ve ticari ürünlerde zorunludur.

Yanlış lehimi nasıl düzeltirim?

Lehim sökme teli veya pompa ile eski lehim alınır, yüzey temizlenir ve bağlantı baştan yapılır. Üzerine yeni lehim eklemek çözüm değildir.

Lehim dumanı zararlı mı?

Duman büyük ölçüde yanan flux buharıdır ve solunması istenmez. Havalandırma veya küçük bir emici fan kullanılmalıdır.

Nereden temin edilir?

Lehim kalitesini havya, uç tipi ve tel seçimi doğrudan belirler. Lehimleme ekipmanlarını Komponentci.net lehimleme ekipmanları kategorisinde, kalem havya modellerini kalem havya kategorisinde bulabilirsiniz.