Kondansatör Üzerindeki Kodlar Ne Anlama Gelir?

Kondansatör kodlarındaki en büyük karışıklık birim farkından doğar: kod her zaman pikofarad cinsindendir.

Üç haneli kod: İlk iki hane rakam, üçüncü hane sıfır sayısıdır ve sonuç pF cinsindendir. En yaygın örnek 104‘tür: 10 ve dört sıfır = 100.000 pF = 100 nF.

Elektrolitik kondansatörlerde ise kod kullanılmaz; değer doğrudan µF olarak yazılır ve yanında çalışma gerilimi bulunur. Ayrıca gövdede polariteyi gösteren bir şerit vardır.

Yaygın kodlar ve karşılıkları

Kod	pF	Yaygın gösterim
101	100 pF	100 pF
102	1.000 pF	1 nF
103	10.000 pF	10 nF
104	100.000 pF	100 nF
105	1.000.000 pF	1 µF
223	22.000 pF	22 nF
474	470.000 pF	470 nF
22 veya 22J	22 pF	Doğrudan değer

Birim dönüşümü karışıklığın asıl kaynağıdır. Üç basamak arayla ilerleyen bir ölçek vardır: 1 µF = 1.000 nF = 1.000.000 pF. Devre şemalarında aynı değer farklı birimlerle yazılabilir; 0,1 µF, 100 nF ve 104 tamamen aynı elemanı anlatır. Eski şemalarda nanofarad yerine 0,1 µF yazımı yaygındır; yeni şemalarda ise 100n gösterimi tercih edilir. Bir eleman ararken bu üç yazımın aynı şey olduğunu bilmek zaman kazandırır.

Diğer işaretler

Kondansatör üzerinde sayıdan başka bilgiler de bulunur.

1. Tolerans harfi: Koddan sonra gelir; J %5, K %10, M %20.

2. Çalışma gerilimi: 50V, 63V, 100V gibi; çalışma gerilimi aşılmamalıdır.

3. Sıcaklık kodu: Seramiklerde X7R, C0G, Y5V gibi kodlar bulunur.

4. Polarite işareti: Elektrolitikte eksi ucu şeritle gösterilir.

5. Sıcaklık sınıfı: 85 °C veya 105 °C; ikincisi daha uzun ömürlüdür.

6. ESR sınıfı: Anahtarlamalı devrelerde düşük ESR aranır.

7. Sınıf işareti: Şebeke devrelerinde X2 sınıfı zorunludur.

Sıcaklık kodu: değerin ne kadar kararlı olduğu

Seramik kondansatörlerdeki üç karakterlik kod, değerin sıcaklıkla ne kadar değiştiğini söyler. Bu kod göz ardı edildiğinde devre laboratuvarda çalışır, sahada beklenmedik biçimde davranır. C0G (NP0): En kararlı sınıftır; değeri sıcaklıkla neredeyse hiç değişmez. Osilatör, filtre ve zamanlama devrelerinde tercih edilir. Bedeli düşük kapasitans değerleridir. X7R: Orta kararlılık; −55 ile +125 °C arasında değer %15 değişir. Genel amaçlı bypass ve dekuplaj için uygundur. Y5V: En kararsız sınıf; değer %80’e kadar düşebilir. Ucuzdur ve yüksek kapasitans sunar ama hassas devrelerde kullanılmamalıdır. Gizli bir sorun daha: Sınıf 2 seramikler (X7R, Y5V) uygulanan DC gerilimle de kapasitans kaybeder. 25 V etiketli bir kondansatör 20 V altında çalıştırıldığında değerinin yarısını kaybetmiş olabilir. Bu yüzden hassas devrelerde çalışma geriliminin iki katı etiketli eleman seçmek yalnızca güvenlik değil, doğruluk meselesidir.

Tip tip okuma

Seramik disk: Üç haneli kod + tolerans harfi
SMD seramik: Genellikle hiç kod yoktur
Elektrolitik: µF değeri ve gerilim doğrudan yazılır
Tantal: Değer, gerilim ve artı işareti
Film: Değer, gerilim ve sınıf (X2, Y2)
Polyester: Üç haneli kod veya doğrudan µF
Ayarlı (trimmer): Değer aralığı gövdede yazar

Sık yapılan hatalar

104 kodunu 104 pF okumak

Son hane sıfır sayısıdır. 104 kodu 100 nF, yani 0,1 µF demektir.

Birim dönüşümünü karıştırmak

1 µF = 1.000 nF = 1.000.000 pF. Şemadaki 0,1 µF ile 100 nF aynı elemandır.

Çalışma gerilimini düşük seçmek

Etiket gerilimi devredeki tepe değerin üzerinde olmalıdır; aksi halde eleman patlar.

Elektrolitiği ters takmak

Gövdedeki şerit eksi ucu gösterir. Ters bağlanan elektrolitik kısa sürede patlar.

Şebeke devresinde sınıfsız kondansatör kullanmak

Şebekeye bağlı devrelerde X2 veya Y2 sınıfı zorunludur; sıradan film kondansatör güvenli değildir.

Pratik ipuçları

Uygulamada işi kolaylaştıran noktalar aşağıdadır.

104 en yaygın değerdir: Entegre besleme uçlarında neredeyse standarttır.

Değer aralığını tanıyın: pF’ler yüksek frekans, µF’ler filtreleme içindir.

Gerilimde pay bırakın: Tepe değerin 1,5-2 katı seçilir.

Sıcaklık sınıfını kontrol edin: 105 °C tipler sıcak ortamda daha uzun yaşar.

Şişmiş kondansatörü değiştirin: Üst yüzeyi kabarmış eleman ölçmeye gerek kalmadan bozuktur.

Aynı değer farklı tip olabilir: Seramik yerine elektrolitik takmak her zaman uygun değildir.

Ölçüm: Kapasitans ölçebilen bir metre şüpheyi ortadan kaldırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kondansatör kodu nasıl okunur?

Üç haneli kodda ilk iki hane rakam, üçüncü hane eklenecek sıfır sayısıdır ve sonuç pikofarad cinsindendir.

104 kodu kaç mikrofarad?

100.000 pF yani 100 nF, bir başka deyişle 0,1 µF eder. Entegre besleme uçlarında en yaygın kullanılan değerdir.

pF, nF ve µF arasındaki ilişki nedir?

1 µF = 1.000 nF = 1.000.000 pF. Üçü de aynı ölçeğin farklı basamaklarıdır.

Koddan sonraki harf ne anlama gelir?

Tolerans bilgisidir. J %5, K %10, M %20 sapma anlamına gelir.

X7R ve C0G ne demek?

Seramik kondansatörün sıcaklık karakteristiğidir. C0G çok kararlıdır, X7R orta kararlıdır, Y5V ise belirgin değer kaybeder.

Çalışma gerilimi neye göre seçilir?

Devrede görülen tepe gerilimin en az 1,5 katı seçilir. Seramiklerde ayrıca DC gerilim altında kapasitans kaybı olur.

Elektrolitik kondansatörde kod var mı?

Yoktur. Değer doğrudan mikrofarad olarak yazılır ve yanında çalışma gerilimi bulunur.

Kondansatörün eksi ucu nasıl bulunur?

Elektrolitiklerde gövdedeki şerit eksi ucu gösterir. Tantal kondansatörlerde ise işaret artı ucu belirtir.

SMD seramik kondansatörlerde neden kod yok?

Gövde çok küçüktür ve baskıya yer yoktur. Değer ancak ölçülerek veya devre şemasından bulunur.

Şişmiş kondansatör ölçülmeli mi?

Gerek yoktur. Üst yüzeyi kabarmış bir elektrolitik zaten bozulmuştur ve değiştirilmelidir.

Nereden temin edilir?

Kondansatör seçiminde değer kadar çalışma gerilimi ve sıcaklık sınıfı da belirleyicidir. Kondansatör çeşitlerini Komponentci.net kondansatör kategorisinde, seramik kondansatörleri seramik kondansatör kategorisinde bulabilirsiniz.