Kurşunlu mu Kurşunsuz Lehim mi?

Kurşunlu lehim daha düşük sıcaklıkta erir, daha iyi akar ve daha parlak bir bağlantı bırakır. Buna rağmen ticari ürünlerde kullanılamaz.

Neden: Avrupa Birliği’nin RoHS düzenlemesi elektronik ürünlerde kurşun kullanımını sınırlar. Bu nedenle piyasadaki hazır cihazların neredeyse tamamı kurşunsuz lehimle üretilir.

Ama hobi ve onarım başka bir konudur. Kişisel kullanımda kurşunlu lehim hâlâ yaygındır; çünkü daha düşük sıcaklıkta çalışır, soğuk lehim riski azdır ve yeni başlayan için çok daha affedicidir.

Karşılaştırma tablosu

Ölçüt	Kurşunlu (Sn63Pb37)	Kurşunsuz (SAC305)
Erime sıcaklığı	183 °C	217-220 °C
Havya sıcaklığı	320-350 °C	350-380 °C
Akıcılık	Çok iyi	Daha az
Görünüm	Parlak	Mat, buruşuk
Ötektik yapı	Var	Yok, macunsu bölge
Havya ucu ömrü	Uzun	Daha kısa
Kart zorlanması	Az	Daha fazla
Ticari kullanım	RoHS nedeniyle yasak	Zorunlu

Kurşunlu lehimin en önemli teknik üstünlüğü ötektik olmasıdır. Sn63Pb37 karışımı tek bir sıcaklıkta (183 °C) katıdan sıvıya geçer; arada geçiş bölgesi yoktur. Kurşunsuz lehimlerde ise erime bir aralıkta gerçekleşir; lehim bu aralıkta ne tam katı ne tam sıvıdır. Bu macunsu bölgede parça hareket ederse bağlantı içinde mikro çatlaklar kalır. Kurşunsuz lehimle yapılan bağlantıların mat ve hafif buruşuk görünmesinin nedeni de budur; bu görünüm kurşunlu lehimde soğuk lehim işaretidir, kurşunsuzda ise normaldir.

Hangi durumda hangisi

Seçim kullanım amacına göre nettir.

1. Ticari ürün üretiyorsanız kurşunsuz: RoHS zorunludur, tercih değil.

2. Hobi ve öğrenme için kurşunlu: Daha kolay akar, hata affeder.

3. Onarımda mevcut lehime uyun: Kurşunsuz bir karta kurşunlu eklemek karışım yaratır.

4. Isıya duyarlı parçada kurşunlu: 30 °C düşük sıcaklık fark yaratır.

5. Yüksek sıcaklık ortamında kurşunsuz: Erime noktası daha yüksektir.

6. Havya kapasitesini kontrol edin: Kurşunsuz için güçlü havya gerekir.

7. Her durumda havalandırın: Duman büyük ölçüde yanan fluxtur.

Sağlık ve güvenlik: yanlış bilinen bir konu

Lehim dumanındaki asıl risk kurşun buharı değildir. Kurşun yaklaşık 1750 °C‘de buharlaşır; havya ise 350 °C civarında çalışır. Yani normal lehimlemede kurşun buharı oluşmaz. Gerçek risk nedir: Görünen duman büyük ölçüde yanan fluxtur. Kolofan (rosin) esaslı flux dumanı solunum yollarını tahriş eder ve uzun süreli maruziyette mesleki astım nedenleri arasında sayılır. Bu risk kurşunlu ve kurşunsuz lehimde aynıdır; kurşunsuz lehim daha yüksek sıcaklık gerektirdiği için duman miktarı bazen daha fazladır. Kurşunun asıl bulaşma yolu temastır: Lehim telini tuttuktan sonra elini yıkamadan yemek yemek veya sigara içmek. Kurşun cilt yoluyla kolay geçmez ama ağız yoluyla alınır. Alınacak önlemler: Çalışma alanında emici fan veya havalandırma; iş bitiminde mutlaka el yıkama; lehim yapılan masada yiyecek içecek bulundurmamak; çocukların erişemeyeceği yerde saklamak.

Pratik farklar

Islatma: Islatma kurşunsuzda daha zayıftır
Flux ihtiyacı: Kurşunsuzda daha aktif flux gerekir
Havya ucu: Havya ucu kurşunsuzda daha hızlı aşınır
Köprü riski: Kurşunsuz daha az aktığı için köprü daha sık
Söküm: Kurşunsuz lehimi sökmek daha zordur
Karışım: İki tipin karışması bağlantıyı zayıflatır
Depolama: İkisi de kuru ortamda saklanır

Sık yapılan hatalar

Kurşunsuz lehimi düşük sıcaklıkta kullanmak

320 °C kurşunsuz için yetersizdir. Lehim akmaz, sonuç soğuk lehim olur.

Kurşunsuzun mat görünümünü arıza sanmak

Mat ve hafif buruşuk yüzey kurşunsuzda normaldir. Kurşunlu lehimdeki mat görünüm ise sorundur.

İki lehim tipini karıştırmak

Onarımda kurşunsuz karta kurşunlu eklemek erime davranışını bozar ve bağlantıyı zayıflatır.

Zayıf havyayla kurşunsuz lehim yapmak

Isı geri kazanımı yetersiz kalır; kişi bekledikçe kart ısınır ve pedler kalkar.

Havalandırma olmadan çalışmak

Asıl risk flux dumanıdır ve her iki tipte vardır. Emici fan veya havalandırma gerekir.

Kullanıma göre öneri

Duruma göre uygun tip aşağıdadır.

Hobi ve öğrenme: Kurşunlu, 0,8 mm flux özlü.

Satılacak ürün: Kurşunsuz, RoHS zorunlu.

Telefon ve bilgisayar onarımı: Karttaki mevcut lehimle aynı tip.

Isıya duyarlı eleman: Kurşunlu, 30 °C düşük sıcaklık avantaj.

Yüksek sıcaklık ortamı: Kurşunsuz, erime noktası yüksek.

SMD ince iş: 0,5 mm tel, bol flux ile.

Kalın kablo ve pabuç: Kalın tel ve güçlü havya.

Sıkça Sorulan Sorular

Kurşunlu mu kurşunsuz lehim mi kullanmalıyım?

Hobi ve öğrenme için kurşunlu daha kolaydır. Satılacak ürünlerde RoHS nedeniyle kurşunsuz kullanmak zorunludur.

Kurşunlu lehim neden daha kolay?

183 °C’de tek bir sıcaklıkta erir, daha iyi akar ve macunsu geçiş bölgesi yoktur. Bu da soğuk lehim riskini azaltır.

Kurşunsuz lehim kaç derecede çalışır?

Erime sıcaklığı 217-220 °C civarındadır; havya genellikle 350-380 °C’ye ayarlanır.

Kurşunsuz lehim neden mat görünüyor?

Erime bir aralıkta gerçekleştiği için yüzey mat ve hafif buruşuk kalır. Bu kurşunsuz lehimde normaldir, arıza değildir.

Lehim dumanı zararlı mı?

Zararlıdır ancak asıl kaynak kurşun değil yanan flux’tır. Kurşun 350 °C’de buharlaşmaz; risk her iki lehim tipinde de vardır.

Kurşun nasıl bulaşır?

Ağız yoluyla. Lehim telini tuttuktan sonra elleri yıkamadan yemek yemek en yaygın bulaşma yoludur.

İki lehim tipi karıştırılabilir mi?

Karıştırılmamalıdır. Erime davranışı bozulur ve bağlantı mekanik olarak zayıflar. Onarımda karttaki mevcut tip kullanılmalıdır.

RoHS nedir?

Elektronik ürünlerde kurşun dahil bazı tehlikeli maddelerin kullanımını sınırlayan düzenlemedir. Ticari ürünlerde kurşunsuz lehim gerektirir.

Kurşunsuz lehim havya ucunu daha çok yıpratır mı?

Yıpratır. Hem daha yüksek sıcaklık hem de kalay oranının yüksekliği ucun aşınmasını hızlandırır.

Kurşunsuz lehim daha mı dayanıklı?

Erime noktası daha yüksektir ancak mekanik dayanımı ve termal çevrim davranışı bazı koşullarda kurşunlu lehimden zayıftır.

Nereden temin edilir?

Lehim seçiminde kullanım amacı, havya gücü ve flux tipi birlikte değerlendirilmelidir. Lehimleme ekipmanlarını Komponentci.net lehimleme ekipmanları kategorisinde, kalem havya modellerini kalem havya kategorisinde bulabilirsiniz.